Finanse od kuchni #11: CFO powinien myśleć jak architekt

Przez wiele lat wydawało nam się, że rolą CFO jest zarządzanie liczbami.

Kontrolowaliśmy raporty, budżety, prognozy i wyniki. Pilnowaliśmy poprawności danych, analizowaliśmy odchylenia i odpowiadaliśmy za to, żeby organizacja mogła ufać informacjom wykorzystywanym do podejmowania decyzji. To nadal pozostaje ważną częścią naszej roli.

Mam jednak wrażenie, że wraz z rozwojem technologii zmienia się coś znacznie ważniejszego. Wartość CFO nie leży już w umiejętności sporządzenia raportów, lecz w projektowaniu sposobu, w jaki informacje przepływają przez organizację i są wykorzystywane przy podejmowaniu decyzji.

I właśnie dlatego coraz częściej myślę, że współczesny CFO powinien myśleć bardziej jak architekt niż jak producent raportów.

Co robi architekt

Kiedy myślimy o architekcie, najczęściej wyobrażamy sobie człowieka projektującego budynki. W rzeczywistości istota tej pracy nie polega na rysowaniu ścian. Architekt projektuje sposób działania całego systemu. Decyduje o tym, którędy będą poruszać się ludzie, jakie elementy muszą ze sobą współpracować, gdzie są ograniczenia i co stanie się wtedy, kiedy budynek zacznie funkcjonować w codziennym życiu.

Chyba największe architektoniczne wrażenie wywarła na mnie Sagrada Família. Każdy, kto miał okazję zobaczyć ją na żywo, prawdopodobnie wie, o czym mówię. Trudno patrzeć na ten budynek wyłącznie jak na zbiór ścian, okien czy detali konstrukcyjnych. Widać w nim przede wszystkim całość i logikę stojącą za całą konstrukcją.

Myślę, że właśnie na tym polega dobra architektura. Dobry architekt nie skupia się na pojedynczym oknie. Patrzy na cały system. I właśnie dlatego jego decyzje stają się widoczne dopiero wtedy, kiedy ten system zaczyna działać. Albo kiedy działać przestaje.

Co robi CFO

Współczesny CFO powinien znacznie mniej skupiać się na samym raporcie. Raport jest przecież tylko końcem procesu. Podobnie jak dashboard, forecast czy prezentacja na zarząd. Wszystkie te narzędzia pokazują efekt czegoś, co wydarzyło się wcześniej.

Znacznie ciekawsze pytanie brzmi: co wydarzyło się zanim liczba trafiła na ekran?

W efekcie jakiego procesu trafiła do systemu? Jak została zdefiniowana? Kto ją przetworzył? Czy sprzedaż rozumie ją tak samo jak operacje? Czy zarząd patrzy na ten sam wskaźnik, który widzi właściciel?

W poprzednich artykułach wielokrotnie wracaliśmy do sytuacji, w których różne funkcje organizacji patrzyły na ten sam biznes i dochodziły do zupełnie różnych wniosków. Bardzo często nie wynikało to z błędnych danych. Problem pojawiał się dużo wcześniej.

Problemem był sposób, w jaki informacje przepływały przez organizację.

Dlatego rola CFO nie kończy się na pilnowaniu jakości raportu.

Architekt nie projektuje przecież pojedynczego okna. Projektuje cały budynek. Zastanawia się, jak ludzie będą się po nim poruszać, gdzie znajdują się punkty krytyczne i które elementy muszą ze sobą współpracować, żeby całość działała zgodnie z założeniami.

Podobnie CFO nie powinien skupiać się wyłącznie na pojedynczym wskaźniku czy raporcie. Jego rolą jest zrozumienie, jak informacje przemieszczają się przez organizację i gdzie po drodze mogą zostać zniekształcone, błędnie zinterpretowane albo utracić swój kontekst.

Dopiero wtedy można mówić o prawdziwym zarządzaniu informacją.

W przeciwnym razie finanse bardzo łatwo stają się kolejnym odbiorcą danych, zamiast funkcją, która pomaga organizacji zbudować wspólny obraz rzeczywistości i podejmować decyzje na podstawie tej samej wersji prawdy.

Jedno źródło prawdy zaczyna się wcześniej

Kiedy w organizacji pojawia się temat jednego źródła prawdy, bardzo często zaczynamy rozmawiać o narzędziach. Pytamy, jaki dashboard powinniśmy zbudować. Rozważamy wdrożenie kolejnego narzędzia BI. Zastanawiamy się nad hurtownią danych, a ostatnio również nad wykorzystaniem AI.

Mam jednak wrażenie, że w wielu przypadkach zaczynamy rozmowę od niewłaściwego miejsca. Bo dashboard nie tworzy wspólnej wersji rzeczywistości. Dashboard jedynie pokazuje dane, które organizacja już posiada. Podobnie działa hurtownia danych. Nie rozwiązuje problemów związanych z definicjami, procesami czy odpowiedzialnością za informacje. Pozwala jedynie efektywniej nimi zarządzać.

Przez lata spotkałam wiele organizacji, które inwestowały ogromne środki w technologię, a mimo to nadal prowadziły te same dyskusje podczas spotkań zarządu. Sprzedaż pokazywała jedną liczbę, finanse pokazywały inną a operacje miały własną wersję. Problem bardzo rzadko wynikał z jakości narzędzi. Znacznie częściej wynikał z tego, że organizacja nigdy wcześniej nie uzgodniła, czym właściwie jest klient, sprzedaż, marża albo wynik.

Technologia nie rozwiązuje takich problemów. Technologia jedynie skaluje problem.

Jeżeli organizacja ma wspólne definicje i wspólne rozumienie danych, dashboard pomoże je udostępnić większej liczbie osób. Jeżeli organizacja nie ma wspólnego języka, ten sam dashboard bardzo szybko stanie się kolejnym źródłem sporów.

Dlatego jestem przekonana, że jedno źródło prawdy nie zaczyna się od technologii. Zaczyna się znacznie wcześniej. Od dojrzałej decyzji, jak organizacja definiuje rzeczywistość i w jaki sposób informacja będzie przez nią przepływać.

To właśnie jest architektura informacji.

Architektura zamiast Excela

Kilka artykułów temu opisywałam historię raportu „Jacek”. Sprzedaż korzystała z raportu stworzonego wiele lat wcześniej przez osobę, której od dawna nie było już w organizacji. Ludzie ufali tym liczbom, planowali na ich podstawie działania i podejmowali decyzje biznesowe. Problem polegał jedynie na tym, że raport pokazywał inną rzeczywistość niż raporty wykorzystywane przez finanse.

Przez długi czas myślałam o tej historii głównie jako o problemie raportowania. Wydawało mi się, że organizacja ma po prostu dwa raporty pokazujące różne liczby i że właśnie tam znajduje się źródło problemu.

Dzisiaj patrzę na to zupełnie inaczej.

Raport „Jacek” był jedynie widocznym objawem czegoś znacznie głębszego. Prawdziwy problem nie dotyczył samego raportu ani narzędzia, w którym został zbudowany. Problem polegał na tym, że organizacja nie miała wspólnej architektury informacji.

Sprzedaż wykorzystywała dane zaprojektowane pod własne potrzeby. Finanse korzystały z definicji, które odpowiadały wymaganiom raportowania finansowego. Oba podejścia były racjonalne. Co więcej, obie strony opierały się na poprawnych danych. A mimo to organizacja nie była w stanie zbudować wspólnego obrazu rzeczywistości.

To właśnie dlatego dziś uważam, że podobne sytuacje bardzo łatwo błędnie przypisać Excelowi, raportowi albo konkretnemu systemowi. W praktyce są one zazwyczaj skutkiem decyzji architektonicznych podjętych dużo wcześniej albo, co zdarza się jeszcze częściej, skutkiem braku takich decyzji.

Raport jest ostatnim elementem całego procesu.

Jeżeli wcześniej nie uzgodniliśmy definicji, źródeł danych, odpowiedzialności i sposobu ich wykorzystania, to nawet najlepszy dashboard nie sprawi, że organizacja zacznie mówić jednym językiem. I właśnie dlatego współczesny CFO powinien poświęcać mniej czasu na doskonalenie pojedynczych raportów, a więcej na zrozumienie architektury informacji, która stoi za nimi wszystkimi.

Bo problem bardzo rzadko znajduje się w Excelu. Znacznie częściej znajduje się w sposobie, w jaki organizacja buduje i rozumie własne dane

Dlaczego AI uwidacznia ten problem

Przez wiele lat organizacje nauczyły się funkcjonować z niedoskonałościami własnych danych. Sprzedaż wiedziała, z którego raportu korzysta. Finanse miały swoje raporty. Operacje miały własne zestawienia. Ludzie wiedzieli, które liczby są używane do zarządzania biznesem, które do raportowania zarządczego, a które do rozliczeń finansowych. Nie twierdzę, że był to idealny model. On po prostu rozwiązywał problem.

Wiele niespójności było kompensowanych doświadczeniem ludzi oraz ich znajomością organizacji. Osoby pracujące od lat wiedziały, skąd pochodzą dane, jakie są ograniczenia poszczególnych raportów i w których miejscach należy zachować szczególną ostrożność przy interpretacji wyników.

Pojawienie się AI zmienia ten układ. Nagle oczekujemy, że narzędzie przeanalizuje dane, przygotuje wnioski, wskaże trendy albo odpowie na pytania zadane naturalnym językiem. Oznacza to, że pomiędzy człowiekiem a informacją pojawia się kolejna warstwa. I właśnie wtedy bardzo szybko okazuje się, jak dobra jest architektura informacji w organizacji.

Jeżeli dane są spójne, definicje zostały uzgodnione, a przepływ informacji jest dobrze zaprojektowany, AI może stać się niezwykle wartościowym wsparciem w podejmowaniu decyzji. Jeżeli jednak organizacja funkcjonuje w świecie kilku definicji sprzedaży, kilku definicji klienta i kilku równoległych wersji rzeczywistości, AI nie rozwiąże tego problemu. Wykorzysta dokładnie te same dane, które wcześniej trafiały do raportów i dashboardów. Różnica polega na tym, że zrobi to szybciej, na większą skalę i często w bardziej przekonującej formie.

Dlatego mam poczucie, że rozwój AI nie zwiększa znaczenia samych raportów. Zwiększa natomiast znaczenie wszystkiego, co dzieje się wcześniej. W pewnym sensie AI działa jak reflektor. Nie tworzy problemów architektonicznych, ale bardzo skutecznie je uwidacznia.

Dobre decyzje zaczynają się wcześniej

Przez całą tę serię wracamy właściwie do tej samej obserwacji. Raport jest ważny, ale pojawia się na końcu procesu. Podobnie dashboard, analiza czy wskaźnik. Wszystkie opisują rzeczywistość, która już istnieje. Jeżeli chcemy poprawić jakość decyzji, musimy zacząć wcześniej. Nie od raportu, ale od sposobu, w jaki organizacja definiuje dane, przekazuje informacje i buduje wspólne rozumienie rzeczywistości. Dlatego bardziej przekonuje mnie myśl, że współczesny CFO powinien poświęcać mniej uwagi samym raportom, a więcej architekturze informacji, która za nimi stoi.

Bo dobre decyzje bardzo rzadko są skutkiem lepszego dashboardu. Znacznie częściej są efektem lepiej zaprojektowanego przepływu informacji w organizacji.

Dodaj komentarz